Terugblik op de samenwerking met CESSDA in 2025

Het Consortium of European Social Science Data Archives (CESSDA) is in 1976 opgezet om de nationale data– archieven van de sociale wetenschappen door heel Europa te verenigen. In 2017 kreeg CESSDA de ERIC-status (European Research Infrastructure Consortium). Momenteel telt het consortium 23 deelnemende landen en hun data– archieven. CESSDA’s missie is om de output van onderzoek binnen de sociale wetenschappen te promoten en om internationaal onderzoek en samenwerking te faciliteren. Daarnaast biedt CESSDA tools voor het vinden van data, richtlijnen voor metadata en vocabulaires, evenals advies en training.  

DANS is sinds de oprichting in 1976 betrokken bij CESSDA, toen als het Steinmetz Archief. Als nationaal expertisecentrum en repository voor onderzoeksdata stimuleert DANS ontwikkelingen binnen CESSDA-projecten en -werkgroepen, terwijl we tegelijkertijd profiteren van de expertise van andere archieven binnen het consortium. 

Samenwerkingen in Europese projecten 

CESSDA richt zich niet alleen op interne projecten, maar is ook een betrouwbare partner in verschillende Europese en internationale projecten. Zo is CESSDA vanaf het begin een centraal onderdeel van de European Open Science Cloud (EOSC). Samen met andere SSH ERIC’s heeft CESSDA binnen EOSC het Social Sciences and Humanities Open Cloud-onderdeel (SSHOC-EU) opgezet.  

DANS was binnen het SSHOC-EU– project betrokken bij het versterken van de onderzoeksinfrastructuur voor de sociale en geesteswetenschappen. Dit omvatte onder meer de verdere ontwikkeling van de Dataverse-software, die door veel data-archieven wordt gebruikt. SSHOC-EU is ook een inspiratie geweest voor het Nederlandse SSHOC-NL project, waarbij infrastructuren uit de sociale wetenschappen en geesteswetenschappen (ODISSEI en CLARIAH, DANS is partner van beide) samenwerken aan gedeelde, domein overstijgende uitdagingen. 

CESSDA was daarnaast ook betrokken bij FAIR-IMPACT, een van de meest prominente projecten van DANS. Dit project richtte zich op het verbeteren van het Europese FAIR data landschap. Dit nieuwsartikel vat de resultaten van dit project samen vanuit CESSDA’s perspectief. 

CESSDA’s diensten  

CESSDA biedt verschillende diensten aan voor de onderzoeksgemeenschappen binnen de sociale wetenschappen. Deze diensten zijn gericht op het verbeteren van de beschikbaarheid en (her)bruikbaarheid van onderzoeksdata. 

Ontdekken van onderzoeksdata 

De CESSDA Data Catalogue (CDC) maakt metadata van de aangesloten data-archieven doorzoekbaar via één catalogus. De metadata wordt geharmoniseerd volgens het CESSDA Metadata Model en geharvest door Europese data portalen om de metadata zo breed toegankelijk mogelijk te maken. DANS en CESSDA zijn in gesprek over het opnemen van de metadata van het ODISSEI Portal in de CDC. Hierdoor kunnen de metadata vanuit verschillende Nederlandse data– aanbieders, die in de ODISSEI Portal worden samengebracht, ook binnen de Europese infrastructuren zichtbaar worden.  

Interoperabiliteit tussen data–aanbieders 

CESSDA biedt ook standaarden voor metadata en vocabulaires, cruciaal voor de interoperabiliteit van de beschikbare (meta)data in Europa. Zo maakt het DANS Data Station SSH gebruik van de European Language Social Sciences Thesaurus (ELSST) en de CESSDA topic classification, beide beheerd door CESSDA. Daarnaast stelt CESSDA vocabulaires beschikbaar van de Data Documentation Initiative (DDI), een belangrijke standaard voor data documentatie binnen de sociale wetenschappen. 

Een netwerk vol kennis 

Via CESSDA heeft DANS toegang tot de kennis van 22 andere Europese data-archieven binnen de sociale wetenschappen, en vice versa. Veel voorkomende uitdagingen, zoals het omgaan met gevoelige data, worden besproken in specifieke werkgroepen. In het afgelopen jaar heeft CESSDA verschillende uitdagingen succesvol aangepakt binnen deze werkgroepen. Hieronder lichten we enkele daarvan uit. 

Ondersteuning van betrouwbare repositories 

Een van de pilaren van CESSDA is betrouwbaarheid, daarom is de Trust and Landscape werkgroep in het leven geroepen. Deze werkgroep richt zich op het ondersteunen van de betrouwbaarheid van archieven, met een focus op de TRUST– principes. DANS is al jarenlang onderdeel van deze werkgroep en ondersteunt data-archieven bij het behalen van de CoreTrustSeal (CTS) certificering. Deze certificering heeft DANS zelf ook ontvangen voor het Data Station SSH en het Data Station Archaeology.  

Binnen CESSDA wisselen de archieven hun ervaringen en perspectieven uit over de uitdagingen van certificering en delen zij nieuwe, belangrijke ontwikkelingen op dit gebied. De werkgroep publiceert elk jaar een landscape report, dat een algemeen overzicht biedt van actuele ontwikkelingen rondom betrouwbare dienstverlening. Het volledige rapport is uitsluitend beschikbaar voor consortiumleden, maar een verkorte versie is gepubliceerd voor een breder publiek.  

Training voor repositories en hun gebruikers 

De kennis van de CESSDA– archieven komt samen in de trainingsactiviteiten en -materialen die het consortium aanbiedt. De Data Management Expert Guide (DMEG), ontwikkeld onder leiding van DANS, wordt veel gebruikt om onderzoekers kennis te laten maken met research data management. Daarnaast biedt de Data Archiving Guide (DAG), waaraan DANS vanaf het begin heeft bijgedragen, informatie vanuit verschillende Europese archieven over hun werkprocessen, inclusief concrete voorbeelden van best practices en beleidsstukken. Beide tools zijn dankzij een open license gratis beschikbaar. 

Optimalisatie van Dataverse  

Veel CESSDA-archieven gebruiken Dataverse, de open-source software die DANS hanteert voor zijn Data Stations en DataverseNL. Binnen de Dataverse-werkgroep, die onder meer wordt geleid door DANS, wisselen de archieven best practices uit en bespreken ze een gezamenlijke aanpak om de software verder te verbeteren. In gesubsidieerde projecten als SSHOC-EU heeft DANS, als onderdeel van CESSDA, belangrijke Dataverse– ontwikkelingen gerealiseerd, waaronder de Controlled Vocabulary support. 

Correcte citatie van data 

Datasets worden nog regelmatig incorrect geciteerd, wat kan leiden tot het missen van toekenningen en het onderschatten van de impact van datasets die via DANS en andere archieven beschikbaar zijn. De Data Citation-werkgroep heeft dit vraagstuk opgepakt door een rapport te schrijven en publiceren over het belang van correcte data citatie, waaraan DANS eveneens ook heeft bijgedragen. 

Een blik op de toekomst 

CESSDA vervult een centrale rol binnen het Europese data landschap voor de sociale wetenschappen en oefentaanzienlijke invloed uit op het werk van nationale data-archieven. De diensten en netwerken van CESSDA worden ontwikkeld om de juiste manier van datamanagement te ondersteunen en het (her)gebruiken van kostbare data te verzekeren. De richtlijnen die CESSDA ontwikkelt en onderhoudt helpen DANS bij het harmoniseren van beschikbare (meta)data in Nederland. DANS blijft de aanbevelingen en richtlijnen van CESSDA volgen om de interoperabiliteit van Nederlandse data te blijven garanderen en de integratie hiervan in Europese data infrastructuren te ondersteunen.  

Ook het komende jaar blijft certificering van data-archieven hoog op de agenda staan, om de betrouwbaarheid en veiligheid van archieven te kunnen garanderen. In dit kader werken DANS en CESSDA samen in het EOSC-FIDELIS project, dat is gericht op het opzetten van een netwerk van gezonde, zelfvoorzienende en betrouwbare digitale repositories.  

Innovaties van kunstmatige intelligentie 

De innovaties van kunstmatige intelligentie (AI) zijn een belangrijke ontwikkeling voor research data management. AI-tools kunnen het data curatie proces ondersteunen, maar brengen ook verschillende uitdagingen met zich mee. CESSDA heeft hiervoor een speciale task force opgericht, waarin data-archieven ervaringen uitwisselen en beleid rondom AI definiëren. DANS is onderdeel van deze task force als waarnemer.  

50 jaar CESSDA: conferentie in juni 

Ter gelegenheid van het vijftigjarig jubileum organiseert CESSDA dit jaar een conferentie in Bergen (Noorwegen), de stad waar het hoofdkantoor van CESSDA is gevestigd. Deze vierdaagse conferentie in juni biedt wetenschappers en beleidsmakers de gelegenheid om perspectieven te delen, samenwerkingen te versterken en richting te geven aan een toekomstbestendige European Research Area, met oog voor de ontwikkelingen op het gebied van AI. Wij zijn bij deze conferentie aanwezig en kijken er naar uit om daar veel van onze (inter)nationale collega’s te ontmoeten.