Door Michelle van den Berk
Veel van de berichtgeving over open science gaat over inspirerende, innoverende grote projecten, die met een nieuwe invalshoek en flink budget een belangrijke vernieuwing tot stand brengen. Dat is natuurlijk inspirerend, maar soms ook een beetje ontmoedigend: hoe vertaal je dit nu naar je eigen dagelijkse onderzoekspraktijk?
Tijdens de NIDI Open Science Day op 2 maart stond juist die vraag centraal. Namens het DANS Training Team mocht ik samen met mijn collega’s Loek Brinkman en René van Horik twee sessies over FAIR data en open scienceverzorgen, met nadruk op concrete stappen die onderzoekers direct kunnen toepassen. Het een mooie gelegenheid om met onderzoekers en collega’s in gesprek te gaan over open science en het delen van FAIR data.
Tijdens onze sessies wilden we bewust de nadruk leggen op praktische toepassingen. Er bestaan inmiddels veel inspirerende voorbeelden van grootschalige open science-initiatieven, maar voor veel onderzoekers en data professionals begint verandering juist bij kleine, haalbare stappen. Denk aan het aanmaken van een account op platforms zoals Zenodo, GitHub of Open Science Framework, het schrijven van een datamanagementplan of het beter documenteren van onderzoeksdata. We wilden laten zien dat onderzoekers ook op individueel niveau al stappen kunnen zetten, zonder dat dit direct veel extra tijd of middelen vraagt. Daarbij bespraken we ook hoe de diensten van DANS kunnen ondersteunen bij het duurzaam beheren, delen en hergebruiken van onderzoeksdata.
Open science challenge
De NIDI Open Science Day kreeg extra dynamiek doordat het organiserend comité — bestaande uit Esma Betül Savaş, Alex Kortink, Christian Czymara, Konstantin Schmandt, Lin Rouvroye, en Yuri Pettinicchi — een challenge aan de dag had gekoppeld. Deelnemers konden punten verdienen door concrete open science-activiteiten uit te voeren, zoals het publiceren van een preprint, het delen van werk via open platforms of het archiveren van data in een repository. Op 13 april werden prijzen uitgereikt aan de collega’s die hierin de meeste stappen hadden gezet. Die praktische insteek zorgde ervoor dat open science niet alleen een onderwerp van gesprek bleef, maar ook direct werd toegepast.
Een ander belangrijk onderdeel van de dag was wetenschapscommunicatie. Ruben van Gaalen van het CBS gaf een presentatie over het toegankelijk maken van complexe statistische informatie voor een breed publiek. Aan de hand van voorbeelden uit de praktijk liet hij zien hoe belangrijk heldere communicatie is, zeker in een tijd waarin misinformatie zich snel verspreidt via sociale media. Het beschikbaar maken van kennis is één stap, maar zorgen dat die kennis begrijpelijk en bruikbaar is voor verschillende doelgroepen is minstens zo belangrijk.
Naast dat het een mooie gelegenheid was om te laten zien wat DANS kan betekenen voor de KNAW-instituten, sloot voor ons de dag ook goed aan bij het Europese project PATTERN, waar wij de afgelopen jaren aan hebben gewerkt. Binnen dit project ontwikkelden veertien Europese instellingen gezamenlijk trainingsmaterialen voor een open en verantwoorde onderzoekspraktijk. Alle materialen zijn beschikbaar onder een CC BY-licentie, zodat anderen deze kunnen hergebruiken en aanpassen in hun eigen onderwijs- en trainingscontext. Meer informatie over de materialen is beschikbaar via PATTERN trainingsmaterialen.
Over het DANS Training Team
DANS is het nationale expertisecentrum voor onderzoeksdata, en training vormt een belangrijk onderdeel van dit werk. Het multidisciplinaire Training Team verzorgt trainingen en workshops voor onderzoekers, instellingen en data professionals over het duurzaamvindbaar, toegankelijk, interoperabel en herbruikbaar maken van data. Het team staat onder leiding van Training Coördinator dr. Deborah Thorpe.
Het Training Team heeft voor 2026 een reeks maandthema’s vastgesteld. Deze worden maandelijks uitgelicht via de DANS-website, de DataLink-nieuwsbrief en social media. Wil je meer weten over de trainingen van DANS, bekijk de pagina op de website of neem contact op met het team via e-mail.
