Hergebruik in de praktijk: Van vindbaarheid naar toepassing

Binnen DANS worden datasets in de Data Stations beschikbaar gesteld met dit doel: om gevonden, begrepen en hergebruikt te worden in uiteenlopende contexten. In de serie ‘Hergebruik in de praktijk’ delen we ervaringen met het hergebruik van onderzoeksdata. We spreken zowel met gebruikers die data hebben hergebruikt, als met deposanten over het hergebruikpotentieel van hun datasets. Wat werkt in de praktijk? Welke uitdagingen komen daarbij kijken? En wat kunnen anderen hiervan leren. 

Een recente praktijkcase laat zien dat hergebruik niet alleen plaatsvindt binnen onderzoeksprojecten, maar ook een belangrijke rol speelt in training en ontwikkeling van vaardigheden van onderzoekers en data professionals. Dit voorbeeld is ingestuurd door David Rayner, Education coördinator Swedish National Data Service aan de universiteit van Gothenberg, Zweden.  

Een dataset als uitgangspunt voor leren hergebruiken 

In een training over open science gegeven door Rayner, is een dataset uit de Data Station Social Sciences and Humanities (SSH) gebruikt als casus. De dataset “Data Discovery and Reuse Practices in Research” (Gregory, 2020) bood deelnemers een concreet vertrekpunt om hergebruik tastbaar te maken. Deelnemers doorliepen het volledige proces: van het vinden van data tot het interpreteren ervan in een nieuwe context. 

Data vinden in de praktijk 

Een belangrijk onderdeel van de training was gericht op vindbaarheid. Deelnemers verkenden verschillende strategieën om de dataset te lokaliseren. Zo zochten ze via gerelateerde wetenschappelijke publicaties, via algemene zoekopdrachten op het web en maakten gebruik van zoekportalen zoals OpenAIRE.  

Deze werkwijze laat zien dat datasets via meerdere routes worden gevonden. Vindbaarheid hangt daarbij sterk samen met de manier waarop datasets zijn gekoppeld aan publicaties, opgenomen in aggregatieservices en beschreven via metadata. 

Van toegang tot interpretatie 

Na het vinden van de dataset beoordeelden de deelnemers hoe geschikt de data is voor hergebruik: van het bekijken van de toegangsvoorwaarde van de dataset tot interpreteren van de documentatie en metadata om de dataset beter te begrijpen. De dataset fungeerde als realistisch voorbeeld waarmee deelnemers theoretische kennis direct konden toepassen. Dit sluit aan bij de rol van de DANS Data Stations: niet alleen als digitaal archief, maar als infrastructuur die hergebruik ondersteunt. 

Uitdagingen bij hergebruik 

De casus maakte ook duidelijk dat hergebruik niet vanzelfsprekend is. Twee aandachtspunten kwamen nadrukkelijk naar voren: 

• De koppeling tussen data en publicaties: de metadata maakten de relatie met de bijbehorende publicatie niet direct inzichtelijk, wat het moeilijker maakte om context en herkomst te beoordelen. 

• Het gebruik van gecontroleerde vocabularia: het ontbreken van gestandaardiseerde termen in de beschrijving leidde tot interpretatieverschillen. 

Deze bevindingen zijn herkenbaar voor veel datasets en benadrukken het belang van consistente en kwalitatief goede metadata. 

In deze situatie werden knelpunten deels opgelost door inzet van inhoudelijke expertise. Dit illustreert dat succesvol hergebruik niet alleen afhankelijk is van de beschikbaarheid van data, maar ook van de vaardigheden van de gebruiker. 

Training en begeleiding zijn daarom essentieel. Door te werken met bestaande datasets ontwikkelen deelnemers het vermogen om data kritisch te beoordelen en te interpreteren, ook wanneer documentatie niet volledig gestandaardiseerd is. 

Vooruitblik 

Dergelijke ervaringen bieden concrete aanknopingspunten om datasets en diensten verder te verbeteren. Ze maken zichtbaar waar metadata versterkt kunnen worden, waar koppelingen explicieter kunnen, en hoe gebruikers daadwerkelijk met data omgaan. DANS werkt actief aan het verbeteren van de kwaliteit van de metadata en de functionaliteiten van onze datadiensten om hergebruik steeds beter te faciliteren.  

De use case laat zien dat hergebruik breder is dan alleen toepassing in onderzoek. Door datasets in te zetten in training, versterken we de vaardigheden die nodig zijn voor een duurzame en open onderzoekspraktijk. 

Voor onderzoekers en data professionals betekent dit dat hergebruik geen abstract principe is, maar een concrete en ontwikkelbare praktijk, ondersteund door infrastructuur, en gerealiseerd in de interactie met data. 

Mee doen aan deze serie? 

We nodigen onderzoekers en data professionals uit om hun eigen ervaringen met datahergebruik te delen of wat het hergebruik potentieel van hun data is.